เกมไพ่จีน มีสองความหมายที่คนไทยมักปนกัน ความหมายแรกคือไพ่ที่พิมพ์แบบจีนดั้งเดิม เช่นไพ่สี่สีที่มีรูปตัวหมากรุกจีน ความหมายที่สองคือเกมที่คนจีนคิดขึ้นแต่เล่นด้วยไพ่ป๊อก 52 ใบ เช่นบิ๊กทู โต้วตี้จู่ และไพ่สามกอง ซึ่งเป็นกลุ่มที่เจอบนแอปมากที่สุด ทีมงานเซียนไพ่แยกทั้งสองกลุ่มให้ชัดในบทความนี้
เนื้อหาเริ่มจากหลักฐานประวัติศาสตร์ของไพ่จีน ต่อด้วยตารางเทียบ 4 เกม แล้วเจาะวิธีคิดแต้มของแต่ละเกมพร้อมตัวอย่างตัวเลข โดยอ้างกติกาจาก Pagat และวิกิพีเดียเป็นหลัก
เกมไพ่จีนที่เล่นกันมากที่สุดคือ บิ๊กทู (4 คน แจกคนละ 13 ใบ ไพ่ 2 ใหญ่สุด) โต้วตี้จู่ (3 คน ไพ่ 54 ใบ แจก 17 ใบ เหลือกองกลาง 3 ใบ) และไพ่สามกอง (จัดไพ่ 13 ใบเป็น 3-5-5) ส่วนไพ่จีนดั้งเดิมอย่างไพ่สี่สีใช้ไพ่ 112 ใบ มี 7 หน้าไพ่ตามตัวหมากรุกจีน
เกมไพ่จีนดั้งเดิมมาจากไหน และต่างจากไพ่ป๊อกอย่างไร
วิกิพีเดียหน้า Chinese playing cards ระบุว่าหลักฐานแรกที่ชัดเจนเรื่องไพ่กระดาษคือบันทึกปี 1320 ที่เล่าถึงการพบไพ่กระดาษและแม่พิมพ์ไม้ในมณฑลซานตงเมื่อปี 1294 ส่วน “เกมใบไม้” สมัยราชวงศ์ถังปี 868 ที่มักถูกยกเป็นต้นกำเนิดไพ่ จริง ๆ แล้วเป็นเกมกระดานที่ใช้ลูกเต๋า
ไพ่จีนดั้งเดิมแบ่งเป็น 4 ตระกูล คือไพ่ชุดเงินตรา (money-suited) ที่มี 4 ชุดตามหน่วยเงิน ไพ่โดมิโนที่มาจากหน้าลูกเต๋า ไพ่ตัวอักษรที่เกิดในศตวรรษที่ 19 และไพ่หมากรุกจีนที่นิยมทางตอนใต้ของจีน วิกิพีเดียระบุว่าไพ่ชุดเงินตราถือเป็นบรรพบุรุษของไพ่ส่วนใหญ่ในโลก และไพ่จีนกระจายไปเวียดนาม ไทย มาเลเซีย สิงคโปร์ และอินโดนีเซียผ่านชาวจีนโพ้นทะเล
ข้อต่างจากไพ่ป๊อกที่เห็นชัดคือรูปร่างและจำนวน ไพ่จีนดั้งเดิมมักเป็นแผ่นยาวแคบ และหนึ่งสำรับไม่ได้มี 52 ใบ เช่นไพ่สี่สีมี 112 ใบ อีกทั้งไม่มีระบบดอก 4 ดอกแบบโพดำ โพแดง ข้าวหลามตัด ดอกจิก
ตารางเทียบเกมไพ่จีน 4 แบบที่ควรรู้จัก
ตารางนี้เทียบเกมไพ่จีน 3 เกมที่ใช้ไพ่ป๊อก กับไพ่สี่สีซึ่งเป็นไพ่จีนดั้งเดิม ข้อมูลจาก Pagat วิกิพีเดีย และ Pagat หน้า Games played with Chess Cards
| เกม | ผู้เล่น | ไพ่ที่ใช้ | ประเภทเกม |
|---|---|---|---|
| บิ๊กทู (โฉ่ไต้ตี่) | 4 คน | 52 ใบ แจก 13 ใบ | ทิ้งไพ่ให้หมด |
| โต้วตี้จู่ | 3 คน | 54 ใบ แจก 17 ใบ | 1 คนสู้ 2 คน |
| ไพ่สามกอง | 4 คน | 52 ใบ แจก 13 ใบ | จัดไพ่ 3-5-5 |
| ไพ่สี่สี | ตามกติกาวง | 112 ใบ 7 หน้า | เกิดไพ่แบบรัมมี่ |
สามเกมแรกใช้ไพ่ป๊อกจึงขึ้นแอปง่าย และใช้ลำดับไพ่ที่ 2 ใหญ่กว่า A เหมือนกันในบิ๊กทูและโต้วตี้จู่ ส่วนไพ่สี่สีต้องใช้สำรับเฉพาะ จึงเจอบนแอปภาษาไทยน้อยกว่ามาก
บิ๊กทู เกมไพ่จีนที่ไพ่ 2 ใหญ่สุด
Pagat ระบุว่าบิ๊กทูน่าจะเกิดแถบชายฝั่งจีนราวปี 1980 ชื่อกวางตุ้ง “โฉ่ไต้ตี่” สื่อว่าไพ่ 2 ใหญ่สุดแทนที่จะเล็กสุด ขณะที่วิกิพีเดียระบุว่าเกมเกิดในฮ่องกง และในฟิลิปปินส์เรียกว่า Pusoy Dos ลำดับไพ่คือ 2-A-K-Q-J-10 ลงไปจนถึง 3 ส่วนลำดับดอกจากสูงไปต่ำคือโพดำ โพแดง ดอกจิก ข้าวหลามตัด ผู้ถือ 3 ข้าวหลามตัดต้องเปิดเกมด้วยใบนั้น
ลงได้ทั้งเดี่ยว คู่ ตอง และไพ่ 5 ใบแบบโป๊กเกอร์ คือ สเตรท ฟลัช ฟูลเฮาส์ โฟร์การ์ดบวก 1 ใบ และสเตรทฟลัช ใครยังไม่คุ้นลำดับมือ 5 ใบ อ่านเพิ่มได้ที่ โป๊กเกอร์ คืออะไร รู้จักกติกา วิธีเล่น ลำดับไพ่
การคิดแต้มเสียตาม Pagat เมื่อมีคนทิ้งไพ่หมด คนที่เหลือไพ่ไม่เกิน 9 ใบเสียใบละ 1 แต้ม เหลือ 10-12 ใบเสียใบละ 2 แต้ม และถ้ายังไม่ได้ลงเลยทั้ง 13 ใบเสียใบละ 3 แต้มรวม 39 แต้ม ตัวอย่างเช่น เหลือ 9 ใบเสีย 9 แต้ม แต่เหลือ 10 ใบเสีย 20 แต้ม ไพ่เพิ่มแค่ใบเดียวทำให้แต้มเสียเพิ่มขึ้นกว่าเท่าตัว
โต้วตี้จู่ เกมไพ่จีนแบบเจ้าที่ดินสู้ชาวนา
โต้วตี้จู่ (斗地主) แปลว่า “สู้เจ้าที่ดิน” Pagat อธิบายว่าใช้ไพ่ 54 ใบรวมโจ๊กเกอร์แดงและดำ แจกคนละ 17 ใบ เหลือ 3 ใบคว่ำไว้ ผู้เล่นประมูลได้ 1, 2 หรือ 3 คนที่ประมูลสูงสุดเป็นเจ้าที่ดิน รับไพ่ 3 ใบไปเป็น 20 ใบ แล้วเล่นคนเดียวสู้ชาวนา 2 คนที่เป็นทีมเดียวกัน ลำดับไพ่คือโจ๊กเกอร์แดง โจ๊กเกอร์ดำ 2 A K ลงไปถึง 3 และไม่สนดอก
ไพ่ชุดที่แรงที่สุดคือ “จรวด” (โจ๊กเกอร์คู่) รองลงมาคือ “ระเบิด” (4 ใบหน้าเดียวกัน) ซึ่งทับได้ทุกอย่างยกเว้นจรวด ไพ่เรียงต้องยาวอย่างน้อย 5 ใบ ตั้งแต่ 3 ถึง A โดยใช้ 2 และโจ๊กเกอร์ไม่ได้ ทุกครั้งที่มีคนลงระเบิดหรือจรวด เงินของตานั้นคูณ 2 ตัวอย่างเช่น เจ้าที่ดินประมูล 3 แต้ม ในตามีระเบิด 1 ครั้งและจรวด 1 ครั้ง ยอดจ่ายจะเป็น 3 × 2 × 2 = 12 หน่วย และถ้าฝ่ายตรงข้ามไม่ได้ลงไพ่เลย Pagat เรียกว่า “สปริง” คูณ 2 อีกครั้งเป็น 24 หน่วย
วิกิพีเดียระบุว่าเกมนี้เดิมเป็นเกมระดับมณฑลในหูเป่ย ก่อนดังทั่วประเทศเพราะการเล่นออนไลน์ จำนวนผู้เล่นเพิ่มจากราว 50,000 คนในปี 2002 เป็นเกือบ 18 ล้านคนในปี 2005 และบนแพลตฟอร์ม Tencent QQ มีผู้เล่นพร้อมกันราว 1 ล้านคนในปี 2006
ไพ่สามกอง เกมไพ่จีนที่ต้องจัดไพ่ 13 ใบ
ไพ่สามกองหรือ Chinese Poker แจกคนละ 13 ใบ แล้วให้จัดเป็นกองหน้า 3 ใบ กองกลาง 5 ใบ และกองท้าย 5 ใบ วิกิพีเดียระบุว่ากองกลางต้องแรงเท่าหรือมากกว่ากองหน้า และกองท้ายต้องแรงเท่าหรือมากกว่ากองกลาง ถ้าจัดผิดลำดับเรียกว่า “ล้ม” (倒水) และต้องเสียแต้มตามกติกา กองหน้า 3 ใบนับได้แค่ไพ่สูง คู่ หรือตอง
การคิดแต้มพื้นฐานคือชนะกองไหนได้ 1 แต้มต่อกอง และมีโบนัสมือพิเศษ วิกิพีเดียยกตัวอย่างว่าตองในกองหน้าได้โบนัส 3 แต้ม ส่วนมือพิเศษทั้ง 13 ใบ เช่น ฟลัช 3 กองได้ 3 แต้ม สเตรท 3 กองได้ 4 แต้ม มังกร (เรียง 2 ถึง A ครบ 13 หน้า) ได้ 36 แต้ม และมังกรดอกเดียวได้ 108 แต้ม บนแอป ไพ่สามกอง ZingPlay ใช้หลักการจัด 13 ใบเป็น 2 กอง 5 ใบกับ 1 กอง 3 ใบเช่นเดียวกัน
ไพ่สี่สีและไพ่หมากรุกจีนที่ยังเล่นในเอเชีย
ไพ่สี่สี (四色牌) เป็นไพ่หมากรุกจีนที่ Pagat หน้า Games played with Chess Cards อธิบายว่ามี 4 สี คือขาว เหลือง แดง และเขียว แต่ละสีมีตัวหมาก 7 ตัว ได้แก่ ขุน ที่ปรึกษา ช้าง รถ ปืนใหญ่ ม้า และทหาร ตัวละ 4 ใบ รวมสีละ 28 ใบ ทั้งสำรับจึงมี 4 × 7 × 4 = 112 ใบ ตัวไพ่เป็นแผ่นยาวปลายมน และบางสำรับมีไพ่พิเศษรูปคนเต็มตัวเพิ่มราว 5 ใบ
ไพ่ชุดนี้ใช้เล่นเกมชื่อเดียวกับสำรับคือ “ซื่อเซ่อไผ” ซึ่ง Pagat จัดเป็นเกมแบบรัมมี่ คือรวมไพ่เป็นชุดให้ครบ Pagat ยังบันทึกไพ่สี่สีอีกแบบที่มี 56 ใบ (หน้าละ 2 ใบต่อสี) ซึ่งสั้นกว่าและมุมเหลี่ยม วิกิพีเดียระบุว่าไพ่จีนยังนิยมในเสฉวน ฝูเจี้ยน และมณฑลทางใต้ รวมถึงชุมชนจีนในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ส่วนผู้ที่อยากเห็นภาพรวมเกมไพ่ทุกสาย มีบทความแม่เรื่องเกมไพ่ออนไลน์ในกลุ่มเดียวกันนี้ และเกมที่ได้แรงบันดาลใจจากจีนอีกเกมคือสลาฟ ซึ่งแยกไว้ในเรื่องเกมไพ่สลาฟ
คำถามที่พบบ่อย
ไพ่จีนมีกี่ใบ?
ขึ้นกับชนิด ไพ่สี่สีมี 112 ใบ ส่วนเกมไพ่จีนยุคใหม่อย่างบิ๊กทูใช้ไพ่ป๊อก 52 ใบ และโต้วตี้จู่ใช้ 54 ใบรวมโจ๊กเกอร์
บิ๊กทูกับสลาฟต่างกันอย่างไร?
ทั้งคู่ไพ่ 2 ใหญ่สุดและต้องทิ้งไพ่ให้หมด แต่บิ๊กทูลงไพ่ 5 ใบแบบโป๊กเกอร์ได้และคิดแต้มเสียตามไพ่ที่เหลือ ส่วนสลาฟมีระบบตำแหน่งและแลกไพ่
โต้วตี้จู่เล่นกี่คน?
มาตรฐานคือ 3 คน เจ้าที่ดิน 1 คนสู้ชาวนา 2 คน Pagat ระบุว่าเล่น 4 คนได้ด้วยกติกาที่ปรับ
ไพ่สามกองจัดกองอย่างไร?
จัด 13 ใบเป็นกองหน้า 3 ใบ กองกลาง 5 ใบ กองท้าย 5 ใบ โดยกองท้ายต้องแรงที่สุดและกองหน้าอ่อนที่สุด
ไพ่ถูกคิดค้นในจีนจริงไหม?
วิกิพีเดียระบุว่าหลักฐานไพ่กระดาษที่ชัดเจนเก่าสุดมาจากจีน เป็นบันทึกปี 1320 ที่เล่าเหตุการณ์ปี 1294 และไพ่ชุดเงินตราของจีนถือเป็นบรรพบุรุษของไพ่ส่วนใหญ่
สรุปเกมไพ่จีน
เกมไพ่จีนแยกได้เป็นไพ่ดั้งเดิมอย่างไพ่สี่สี 112 ใบ กับเกมยุคใหม่ที่ใช้ไพ่ป๊อก คือบิ๊กทูที่คิดแต้มเสียใบละ 1-3 แต้ม โต้วตี้จู่ที่ระเบิดและจรวดทำให้ยอดคูณ 2 และไพ่สามกองที่ชนะกันทีละกองพร้อมโบนัสมือพิเศษสูงสุด 108 แต้ม การรู้ตัวคูณเหล่านี้ช่วยให้เข้าใจว่าทำไมยอดในตาเดียวพุ่งได้เร็ว
ตัวคูณแบบ 2 เท่าซ้อนกันในโต้วตี้จู่หรือโบนัสมังกรในไพ่สามกองทำให้ยอดได้เสียแกว่งแรงกว่าที่คิด ถ้าเล่นโดยมีเงินหรือชิปซื้อจริงเกี่ยวข้อง ควรกำหนดหน่วยเดิมพันให้ต่ำและตั้งวงเงินที่ยอมเสียได้ก่อนเริ่ม
เรียบเรียงโดย ทีมคอนเทนต์ เซียนไพ่ · ตรวจสอบข้อมูลโดย ทีมตรวจสอบข้อมูล เซียนไพ่ · แหล่งข้อมูลหลัก: Pagat, วิกิพีเดีย
บทความที่เกี่ยวข้อง
- ไพ่แคงออนไลน์ ห้องเกมแบบไหน คิดเงินอย่างไร และต้องรู้อะไรก่อนเล่น
- ข่าวคาสิโน วันพุธที่ 28 ตุลาคม 2569 CreditSights ชี้มาเก๊ายังถึงเป้า Star Entertainment พลิกมี EBITDA บวก และ Eric Bunch คว้าแชมป์ RGPS ทัลซา
- ไพ่แคงเล่นยังไง กติกา การนับแต้ม และเทคนิคพื้นฐานสำหรับมือใหม่
- ดัมมี่ออนไลน์ เข้าใจระบบคะแนน สเปโต น็อค และการหักแต้มในแอป

